Uchwała Sądu Najwyższego sygn. III CZP 40/12

Tezy

  1. Zarząd kadłubowy może reprezentować osobę prawną na zewnątrz, o ile ilość członków takiego zarządu sprawia, iż zachowane są określone ustawą, bądź statutem zasady reprezentacji danej osoby prawnej.
  2. Jeżeli nie nastąpi szybkie uzupełnienie składu zarządu kadłubowego, wskutek czego nie będzie on mógł podejmować uchwał, nawet przy zachowaniu możności reprezentowania osoby prawnej może być uzasadnione ustanowienie dla niej kuratora na podstawie art. 42 k.c.

Stan faktyczny sprawy

W 1989 roku w T. powołano fundację, która miała się zajmować odnową zabytków miasta T. Zgodnie ze statutem fundacji, obywatelski komitet miał wyłaniać radę fundacji, która wybierała zarząd składający się z co najmniej 4 osób. Ponieważ komitet obywatelski nie działał od dłuższego czasu, zaś zarząd fundacji składał się tylko z 2 osób, miasto T. wystąpiło do sądu o ustanowienie, na podstawie art. 42 § 1 k.c. kuratora fundacji. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację (art. 42 § 2).

Sąd Rejonowy oddalił wniosek Gminy Miasta T. wskazując, że ustanowienie kuratora jest bezprzedmiotowe, bowiem od dłuższego już czasu  nie ma Obywatelskiego Komitetu Odnowy Zabytków T., który był uprawniony do wyboru rady Fundacji i jej zarządu.

Sąd Okręgowy, przy rozpoznawaniu apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego, powziął wątpliwość wyrażoną w zagadnieniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, a mianowicie

Czy sytuacja, w której osoba prawna ma tzw. „zarząd kadłubowy” jest objęta hipotezą art. 42 § 1 k.c., a zatem sąd ustanawia dla niej kuratora?”.

Rozstrzygnięcie przyjęte przez Sąd Najwyższy

Odpowiadając na przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy wskazał, że reprezentowanie osoby prawnej przez zarząd wiąże się przede wszystkim ze składaniem oświadczeń woli. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2010 r. I CSK 63/2010 wynika, że członkowie nienależycie obsadzonego, w stosunku do wymagań statutu, organu osoby prawnej, określanego mianem „kadłubowego”, powołanego do jej reprezentacji, mogą reprezentować tę osobę, jeżeli jest możliwe spełnienie obowiązujących w tej osobie reguł jej reprezentacji. Zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu jest doniosłe nie tylko w odniesieniu do fundacji, ale też innych osób prawnych, w szczególności spółek. Przywołując linię orzeczniczą dotyczącą przedstawionego zagadnienia, Sąd przypomniał, iż w wyroku z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. I CK 528/2004 podkreślono, że jeżeli zarząd spółki jest trzyosobowy, a reprezentować spółkę mogą tylko dwaj członkowie zarządu, to brak trzeciego członka zarządu nie ma decydującego znaczenia dla możliwości skutecznego jej reprezentowania przez pozostałych członków zarządu.

Jednakże, w opinii Sądu Najwyższego, dla rozstrzygnięcia istotnym był jednakże fakt, iż zarząd określany mianem „kadłubowego” nie może skutecznie podejmować uchwał, gdyż wbrew art. 208 § 5 k.s.h. niewykonalne jest zawiadomienie wszystkich członków zarządu o jego posiedzeniu. W interesie spółki jest więc – zdaniem Sądu Najwyższego – jak najszybsze uzupełnienie składu zarządu, tak aby był on zgodny z wymaganiami przewidzianymi w umowie spółki.

Podzielając uprzednio wyrażony przez Sąd Najwyższy pogląd, skład orzekający stwierdził, że jeżeli nie nastąpi szybkie uzupełnienie składu zarządu kadłubowego, wskutek czego nie będzie on mógł podejmować uchwał, nawet przy zachowaniu możności reprezentowania osoby prawnej może być uzasadnione ustanowienie dla niej kuratora na podstawie art. 42 k.c.

Oryginał uchwały na stronach Sądu Najwyższego